تجربه سال‌های اخیر نشان داده که پرداخت تسهیلات، اگرچه گام اول و ضروری است، اما به هیچ وجه ضامن موفقیت نیست. حلقه مفقوده، «نظارت پس از پرداخت» نام دارد. در بسیاری از موارد، وام‌ها بدون راستی‌آزمایی کافی به حساب متقاضیان واریز می‌شود و پس از آن، هیچ نهاد ناظری به روستا برنمی‌گردد تا ببیند آن دستگاه یخچال خریداری شده برای واحد لبنیاتی، واقعاً راه‌اندازی شده یا خیر. یا بدتر از آن، پولی که باید صرف خرید گوسفند یا احداث گلخانه شود، خرج درمان، قرض قبلی یا خرید لوازم خانگی شده است.

این اتفاق ریشه در چه چیزی دارد؟ اولاً بانک‌های عامل انگیزه‌ای برای نظارت می‌دانید ندارند. وظیفه آن‌ها واریز و بازپس‌گیری وجوه است، نه ارزیابی «پایداری اشتغال». ثانیاً دستگاه‌های اجرایی نظیر جهاد کشاورزی و تعاون، کار و رفاه اجتماعی از نیرو و بودجه کافی برای بازدیدهای مستمر از هزاران روستا محروم هستند. ثالثاً سامانه‌های موجود معمولاً صرفاً «تسهیلات پرداخت شد» را ثبت می‌کنند، نه «شغل کماکان فعال است» را.

نتیجه آن چه می‌شود؟ ایجاد شغل‌های کاغذی و فصلی، رشد مطالبات معوق بانکی، تزلزل اعتماد بین روستاییان و دولت و در نهایت تداوم مهاجرت از روستاها به شهرها – همان آسیب‌ای که قرار بود این تسهیلات آن را درمان کند.

برای تبدیل این خبر خوب به یک موفقیت واقعی، سه اقدام ضروری به نظر می‌رسد: اول، شرط «پرداخت مرحله‌ای» تسهیلات (مثلاً ۳۰ درصد پس از خرید تجهیزات، ۴۰ درصد پس از یک سال فعالیت، ۳۰ درصد پس از تأیید اشتغال پایدار). دوم، مشارکت دهیاری‌ها و شوراهای روستا به عنوان بازوان نظارتی ارزان و مردمی. سوم، اتصال سامانه تسهیلات به سازمان تأمین اجتماعی روستاییان و عشایر؛ هر شغلی که بیمه داشته باشد، یعنی نفس می‌کشد.

آذربایجان شرقی ظرفیت‌های کم‌نظیری در تولیدات روستایی دارد. نباید اجازه داد پول و امید، بدون نظارت، به هدر برود. 
بودجه ۱۴۰۴ فرصت مغتنمی است، اما بدون نظارت هوشمند، تنها یک آمار روی کاغذ خواهد ماند.