همنوا | سعید فتوت طسوجی

مصطفی طغانی سال گذشته در رقابت های کشتی پهلوانی قهرمانی بزرگسالان کشور که همزمان با ولادت با سعادت حضرت علی (ع) و روز پدر و چهل و پنجمین سالگرد پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی برگزار شد، به عنوان پهلوانی کشور در سال ۱۴۰۲ دست یافت و بازوبند پهلوانی وی توسط دکتر مسعود پزشکیان رئیس جمهور اهدا شد.

قاجار، آغاز سنت «پهلوان سال»

با آغاز دوره قاجار، کشتی پهلوانی، به عنوان یکی از رسوم مهم و محبوب دربار، تثبیت شد؛ به این ترتیب، رقابت پهلوانان برای تصاحب «بازوبند پهلوانی» به یکی از رویدادهای پرشور سالانه در میدان ارک تهران، تبدیل شد.

 در دوران قاجار علاقه به کشتی چنان افزایش یافت که ناصرالدین‌شاه شخصی به نام صاحب‌الدوله را مامور گسترش و توسعه کشتی کرد و رقابت پهلوانان را در میادین مختلف شهر رواج داد. در این دوره، مسابقات کشتی پهلوانی، بیشتر یک آئین سنتی بود که سالانه در میدان ارگ تهران برگزار می‌شد.  پهلوان ابراهیم حلاج یزدی، معروف به «پهلوان یزدی بزرگ» نیرومندترین مرد دوران قاجار و پهلوان اول دارالخلافه ناصری بود که ناصرالدین‌شاه شخصاً بازوبند پهلوانی را به بازوی او می‌بست. آن‌طور که در گزارش‌های قاجارپژوهی آمده، یکی از طولانی‌ترین و پرشورترین این مسابقات، کشتی پهلوان یزدی با پهلوان عبادالله سرابی‌تبریزی بود که در نهایت به نفع پهلوان یزدی به پایان رسید.

اهدای بازوبند پهلوانی به پهلوان ابراهیم یزدی توسط ناصرالدین‌شاه قاجار، اثر محمد حقانی، نقاش معاصر

پهلوان رزّزا، پهلوانِ مجتهد و رابط رهبران مشروطه

آخرین پهلوانی که پیش از رسمیت‌یافتن مسابقات پهلوانی، صاحب کسوت رسمی پهلوانی بود، «پهلوان حاج‌سیدحسن رزّاز» معروف به «پهلوان شجاعت» بود. پهلوان رزّزا، دوره مقدمات علوم دینی را در تهران گذرانده بود و برای ادامه تحصیل به نجف رفت در دروس یکی از رهبران مهم مشروطه یعنی «آخوند خراسانی» شرکت کرد و تا اجتهاد نیز پیش رفت. او در نهضت مشروطه، نقش موثر ایفا کرد و رابط علمای نجف و تهران بود، به همین خاطر، مورد غضب محمدعلی‌شاه قرار گرفت و مدتی در زندان قصر بود.  ورزش حرفه‌ای او با حضور در مسابقات جهانی استکهلم و مسکو شناخته می‌شود. رزاز در این دو مسابقه، با هزینه خودش حضور داشت.

عکس معروف از دریافت مدال پهلوانی غلامرضا تختی از محمدرضا شاه / 1337

پهلوی و آغاز فعالیت حرفه‌ای ورزش پهلوانی

در دوره پهلوی اول، با گسترش فرهنگ جدید ورزشی، باشگاه‏ها شکل گرفت و اصول جدید ورزشی حاکم شد. از این دوره به بعد، کشتی پهلوانی، وارد فضای حرفه‌ای‌تری شد. در سال1323 و با پیشنهاد انجمن ملی تربیت‌بدنی، حکومت وقت برگزاری رقابت‏های کشتی پهلوانی را به شکلی رسمی تصویب کرد تا هر سال پهلوان ایران از دل این رقابت‏ها معرفی شود و بازوبند پهلوانی را به صورت امانت برای یک سال در اختیار داشته باشد که در صورت تکرار این قهرمانی در سه سال پیاپی صاحب بازوبند پهلوانی شود.

با رسمیت‌یافتن مسابقات پهلوانی،  نخستین فردی که  به این عنوان دست یافت، پهلوان مصطفی طوسی بود که سه سال پیاپی، یعنی از سال 1323 تا 1325،  بازوبند پهلوانی را از آن خود کرد. رقابت نهایی کشتی پهلوانی بین پهلوان طوسی و پهلوان ابوالقاسم سخدری، در سال1324 دو روز به طول انجامید!  سال 1326، در غیاب پهلوان‌طوسی، پهلوان ضیاءالدین میرقوامی این عنوان را از آن خود کرد.

اهدای بازوبند محمدرضا توپچی توسط آیت‌الله خامنه‌ای، رئیس‌جمهور وقت / 1366

عباس زندی، جوان‌ترین پهلوان تاریخ باستانی کشور

پهلوان عباس زندی، از سال 1328 تا 1334 یعنی چهار سال پیاپی، پهلوان اول ایران بود. او در 18 سالگی پهلوانان نامی ایران را یکی پس از دیگری زمین زد و بازوبند را از آن خود کرد. زندی در رقابت‌های جهانی۱۹۵۴ به مدال طلا رسید و در سال‌های ۱۳۳۲ تا ۱۳۳۴ سه‌بار دیگر پهلوان پایتخت لقب گرفت.

از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ پهلوانی، پهلوان احمد وفادار است. وفادار رفیق صمیمی و رقیب سرسخت غلامرضا تختی بود و در مسابقه پهلوانی 1331 توانست تختی را در میدان دارالفنون زمین زده و با پهلوانی در سه دوره پیاپی، نام خود را به عنوان اولین «جهان‌پهلوان» ثبت کند.

بعد از وفادار، این تختی بود که سه دوره پیاپی، یعنی از سال‌ ۱۳۳۶ تا ۱۳۳۸ پهلوان اول کشور بود تا در کنار ۷ مدال طلا و نقره‌ای که در المپیک‌ها و مسابقه‌های جهانی کشتی گرفت، به اسطوره‌ بی‌بدیل ورزش ایران تبدیل شود.

پهلوان یعقوب علی شوروَرزی (۱۳۴۰)، منصور مهدیزاده (۱۳۴۱ و ۱۳۴۴) و رضا سوخته‌سرایی (۱۳۵۴) در دوره‌های بعدی، پهلوان ایران بودند. علیرضا سلیمانی از سال ۱۳۵۸ تا 1369، شش بار عنوان پهلوان اول کشور را در اختیار داشت تا اولین «پهلوان‌باشی» ایران باشد. در سال‌های بعدی، پهلوان محمدحسن محبی (۱۳۶۳ و ۱۳۶۷)، پهلوان محمدرضا توپچی (۱۳۶۶ و ۱۳۶۸) و پهلوان مجید انصاری (۱۳۷۰) بازوبند پهلوانی را در اختیار داشتند. بازوبند توپچی را آیت‌الله خامنه‌ای در آخرین سال ریاست جمهوری، به بازوی او بست.

اهدای بازوبند علیرضا سلیمانی و ایوب بنی نصرت توسط مرحوم آیت‌الله هاشمی 

ایوب بنی‌نصرت، اولین پهلوان آذربایجانی تاریخ کشتی باستانی

 ایوب بنی‌نصرت، کشتی‌گیر نامی آذربایجانی، دو سال پیاپی، یعنی در سال‌های ۱۳۷۱ و ۱۳۷۲ بازوبند پهلوانی را از آن خود کرد. اتفاق جالبی که در سال‌های 73 تا 76 افتاد این بود که محمود میران، جودکار صاحبنام کشور، توانست عنوان پهلوانی را از آن خود کند. بازوبند پهلوانی، در سال‌های  ۱۳۷۷، ۱۳۷۸ و ۱۳۸۱ در اختیار حمید قشنگ بود. محمود محمدی سال 1379 در 19 سالگی بازوبند را از آن خود کرد. محمدی در رقابت‌های کشتی جوانان آسیا و جهان نیز توانسته بود به مقام قهرمانی برسد. بازوبند در سال‌های۱۳۸۰ و ۱۳۸۷ به امین رشید لمیر رسید تا خراسان، همچنان رکورددار عنوان پهلوانی کشور باشد.

اهدای بازوبند حمید قشنگ توسط سیدمحمد خاتمی / 1380

اهدای بازوبند پهلوانی به احمدی‌نژاد توسط سعیدلو رئیس وقت سازمان تربیت بدنی!

میراث تاریخی پهلوان رزّاز و آقاتختی بر بازوی احمدی‌نژاد!

سال 89 اما اتفاق ناگواری برای بازوبند پهلوانی افتاد. بر خلاف رسوم سنتی وآئینی پهلوانی، رقابت‌ها روی تاتامی که مربوط که مربوط به ورزش‌های رزمی و آسیای شرقی است برگزار شد. در ادامه نیز علی سعید‌لو رئیس وقت سازمان تربیت بدنی، یک قطعه بازوبند به بازوی محمود احمدی‌نژاد بست! اتفاقی که با رنجش پیشکسوتان ورزشی و حتی چهره‌های فرهنگی همراه بود. مهدی رستم‌پورکارشناس کشتی در یادداشتی، با اظهار تاسف از نادیده‌گرفتن ارج‌وقرب و منزلت تاریخی بازوبند پهلوانی،  نوشت: حتی ناصرالدین‌شاه هم که بارها بانی بسته‌شدن بازوبند بر بازوان پهلوانان وارسته‌ای چون پهلوان‌یزدی و پهلوان‌عبدل بود، به رغم رضایت خود پهلوانان که همگی او را تکریم می‌کردند، هرگز حاضر نشد بازوبند پهلوانی به بازوی خود ببندد.

اهدای بازوبند پهلوانی آرش مردانی توسط رهبر معظم انقلاب / 1390

آرش مردانی و دریافت بازوبند از رهبر معظم انقلاب

عبدالرضا کارگر، لنگ‌کار قهاری بود که در سال‌های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳بازوبند را از آن خود کرد. سال 1385، در میان حیرت همگان، یک کشتی‌گیر گمنام، به نام شاهرخ صداقتی‌زاده، رقبای باسابقه را یکی‌یکی زمین زد و بازوبند را از آن خود کرد. سال 1386 فردین معصومی، کشتی‌گیر ماهر کشتی گیلکی، همه حریفان را از پیش‌رو برداشت و بازوبند پهلوانی را به بازو بست. بازوبند پهلوانی در سال‌های 1388 تا 1390 به آرش مردانی رسید. او تنها پهلوانی است که بازوبندش را از رهبر معظم انقلاب دریافت کرد.

اهدای بازوبند پرویز هادی توسط حجت‌‌الاسلام حسن روحانی / 1393

پرویز هادی، دومین پهلوان آذربایجانی تاریخ کشتی باستانی

سال 1391جابر صادق‌زاده که کشتی آزاد را در تمام رده‌های سنی نونهالان، نوجوانان، جوانان و بزرگسالان، تجربه کرده‌است، در 21 سالگی بازوبند پهلوانی را از آن خود کرد. از عجایب بازوبند پهلوانی در سال‌های 91 و 92 این بود که بازوبند این دو سال، یکجا در سال 1392 به پهلوانان اعطا شد! وزیر ورزش و جوانان بازوبند پهلوانی احمد میرزاپور را به بازوی وی بست و رئیس سازمان میراث فرهنگی نیز بازوبند صادق‌زاده را به بازو وی بست.

سال 1393 پرویز هادی، با پیروزی قاطع بر جابر صادق‌زاده کشتی‌گیر مازنی، به عنوان پهلوانی کشور دست یافت. برخلاف سال‌های گذشته، حجت‌الاسلام روحانی، رئیس‌جمهور وقت، بازوبند پهلوانی را در نهاد ریاست‌جمهوری به بازوی یل آذربایجانی بست.

صادق‌زاده که در سال‌های بعدی، مجدداً وارد گود شد، از سال 94 تا 1400 هفت سال پیاپی عنوان پهلوانی را از آن خود کرد و رکورد علیرضا سلیمانی را نیز شکست تا یکی دیگر از پهلوان‌باشی‌های ایران باشد. هر چند که رفتار نامناسب او در فینال سال 96 در مسابقه با رقیب قدیمی‌اش میرزاپور، باعث شده پهلوانی او را در رسانه‌ها و محافل کشتی‌، چندان به خوشی ذکر نشود.

اهدای بازوبند جابر صادق‌زاده توسط شهید رئیسی / 1400

ایوب بنی‌نصرت، پهلوان تبریزی نیز در تصویر دیده می‌شود.

در مراسم تجلیل از مدال آوران بازی‌های المپیک و پارالمپیک پاریس که در سالن اجلاس سران برگزار شد، دکتر مسعود پزشکیان بازوبند امسال را  به «مصطفی طغانی» اهدا کرد.

مصطفی طغانی سال گذشته در رقابت های کشتی پهلوانی قهرمانی بزرگسالان کشور که همزمان با ولادت با سعادت حضرت علی (ع) و روز پدر و چهل و پنجمین سالگرد پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی برگزار شد، به عنوان پهلوانی کشور در سال ۱۴۰۲ دست یافت و بازوبند پهلوانی وی توسط دکتر مسعود پزشکیان رئیس جمهور اهدا شد.