همنوا | صبا مهدوی

آن‌طور که عضو شورای شهر تبریز در جلسه اخیر شورا، طی نامه‌ای پرده برداشته «پارک بزرگ به عنوان محل جدید احداث ورزشگاه ۱۵ هزار نفری انتخاب شده و این انتخاب، زاویه‌ای دیگر و عبرت‌انگیز از بی‌برنامگی و تصمیمات خلق‌الساعه در مجموعه مدیریت شهری تبریز گشوده است.» به گفته روح‌الله رشیدی، در لایحه این پارک، ترک تشریفات شده و 2300 میلیارد تومان نیز  برای آن در نظر گرفته شده است.

پارک بزرگ؛ قصه طرح‌ها، پیمان‌کارها و کلنگ‌های بی‌پایان

طرح پارک بزرگ، همزمان با ورود شهرسازی تبریز به دوره مدرن، سال 1350 مورد توجه قرار گرفت. مرحوم وارسته، شهردار خوشنام سال‌های دور تبریز، در خاطرات خود، وسعت پارک بزرگ را 864 هکتار، یعنی بیشتر از «هایدپارک لندن» قید کرده و تحقق آن را از آرزوها و حسرت‌های دور و دراز خود خوانده است. چالش اصلی پارک بزرگ، فهم نادرستی است که از پیش از انقلاب در مدیریت شهری، شکل گرفته و تا به امروز نیز ادامه دارد.

«ویژگی مهم» پارک بزرگ، کاربری کشاورزی این مجموعه است. می‌گوییم «ویژگی مهم»، اما از نظر مدیریت شهری، این موضوع -نه «ویژگی»- بلکه «مشکل اصلی» پارک است. بنابراین، هر جا که صحبت از طرح عمرانی این پارک است؛ مدیریت شهری، سریع وارد «فاز تملک» می‌شود؛ بی‌‌آن‌که به کاربری اصیل این پارک توجه کند. همین امر باعث شده شهرداری و اهالی محلی، در یک دور و تسلسلِ نافرجام برای تسلط بر این پارک، به سر ببرند. نتیجه این پراکنده‌کاری، تملک‌های لکه‌‌ای و بی‌فایده در جای‌جای پارک بوده‌است. حتی برخی قطعات دو یا سه‌ بار تملک شده، اما هنوز آزاد نشده‌است! روایت‌های مختلفی که درباره آمار تملک در این محدوده نقل می‌شود گواه این بیهوده‌کاری است.

وسعت پارک، معمای گمشده در تملک‌های نصف‌و‌نیمه

طبق آخرین گزارش‌ها، از مجموعِ 880 هکتار محدوده پارک بزرگ که در سال 1350 تعریف شده‌بود، تا سال 1395، حدود۲۵۰ هکتار توسط شهرداری تملک شده و در خصوص ۱۳۵ هکتار نیز توافق تملک انجام شده است. اما ۲۵۵ هکتار هنوز دست مالکان است. در سال‌های گذشته، نه تنها تملکی در پارک بزرگ صورت نگرفته، بلکه نظارت و نگهداری جدی نیز در تملک‌های پیشین اجرا نشده‌است. همین امر، موجب شده سرعت تملک شهرداری، به مراتب، کندتر از سرعت ساخت‌وسازها باشد. بنابراین به احتمال زیاد، امروز وسعت تملک‌های شهرداری، کمتر از 255 هکتارِ پنج سال پیش است و معضل ساخت‌وسازهای غیرمجاز و پیامدهای اجتماعی، به مشکلات بهداشتی و زیست‌محیطی افزوده شده است.

سه ابهام عضو شورا برای لایحه شتابزده شهرداری تبریز

حال شهرداری تبریز پس از سال‌‌ها طرح‌ و وعده و مصوبه و کلنگ‌زنی‌ پیاپی، علاج کار را در این دیده که با ایجاد تاسیسات ورزشی، قدم تازه‌ای در پارک بزرگ بردارد. شهرداری به احتمال زیاد با این ایده می‌تواند در موج فوتبالی پس از قهرمانی تراکتور، تملک‌های خود را در پارک بزرگ تثبیت کند. اما این نوید، از نامه هشدارآمیز رشیدی عضو شورای شهر تبریز، بر نمی‌آید. رشیدی در نامه خود روی چند نکته مهم دست گذاشته است:

1) محل ورزشگاه، بدون مصوبه شورا، از یادگار امام (ره) به پارک بزرگ تغییر کرده است.

2) پروژه‌ای با این درجه از اهمیت و حجم ریالی و کاری و ملاحظات عدیده و پیچیده فنی و اجرایی، معلوم نیست کی اجرا خواهد شد.

3) با پیش‌کشیدن احداث ورزشگاه در پارک بزرگ، عملاً و علناً در برابر روند طولانی تصویب طرح حفاظت پارک بزرگ، سنگ‌اندازی می شود.

رشیدی در پایان نامه خود، از شهردار تبریز خواسته روند ابلاغ قرارداد اخیر به پیمانکار را متوقف و درباره ابهامات این لایحه پاسخگو باشد.

به نکاتی که رشیدی اشاره کرده، می‌توان این موارد را هم افزود که تکلیف قطعات آزادنشده و تملک‌های نصف‌و‌نیمه پارک بزرگ چه می‌شود؟ در زمینی که کاربری آن مزروعی یا فضای سبز است، چطور می‌توان ورزشگاه ساخت؟ خاک حاصلخیز این محدوده که می‌تواند در قالب «مزرعه شهری» یا بوستان، از بهترین محدوده‌های سبز ایران باشد، حیف نیست پذیرای بتن باشد؟ و ده‌ها پرسش دیگر.

پروژه‌ای که نه مقدمه دارد، نه آینده

تصمیم شهرداری برای احداث ورزشگاه در پارک بزرگ، نه مقدمه حساب‌شده و قانون‌مند دارد و نه آتیه امیدوارکننده. شهرداری، باز هم به تکرار تصمیمات شتابزده و بی‌پشتوانه درباره پارک بزرگ ادامه می‌دهد. این‌که احداث ورزشگاه، چقدر با پیشینه پارک بزرگ و همراهی اهالی این محدوده سازگار است، به کنار، پروژه‌ای که در بادی امر، فاقد تشریفات قانونی، مصوبه و زمان‌بندی است، چطور می‌تواند روند اجرایی مطلوب داشته باشد؟! حال این‌که حتی اگر روند اجرایش هم ایده‌آل بود، آینده پروژه از منظر اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی، مرثیه‌ای است که در مجال دیگری می‌توان بدان پرداخت. هرچند که بعید به نظر می‌رسد این پروژه، با این مقدمات آشفته، آغاز شود. در خوش‌بینانه‌ترین حالت، کلنگ دیگری بر پارک بزرگ تبریز می‌خورَد، به یاد کلنگ‌های 50 سال گذشته.