همنوا | صبا مهدوی

وقتی صحبت از خرید برای شب یلدا می‌شود، انگار که آماده نبرد اقتصادی می‌شویم. کافی است سری به بازار بزنید و قیمت‌ها را از نزدیک ببینید تا متوجه شوید یلدا، طولانی‌ترین شب نیست؛ بلکه گران‌ترین شب سال است! هندوانه کیلویی چند؟ آجیل چنده؟ خرمالو چی؟ انار با دانه‌های یاقوتی، قیمتی نزدیک به یاقوت واقعی دارد. اما مردم همچنان می‌خرند، چرا؟ چون نباید کم بیاورند! یا شاید هم پدری که دوست ندارد دست خالی به پیشواز خانواده‌اش برود. پدری را می‌بینم که دمِ مغازه میوه فروشی ایستاده قیمت‌ها را می‌بیند و صورتش غمگین می‌شود. چون حتما بچه‌ای در خانه دارد که چشم انتظار او است که برای یلدا با خود چه به خانه می‌آورد و حتما آن بچه خرمالو و انار دوست دارد. آیا حقِ همه بچه‌ها نیست که خرمالو بخورند؟ و حق همه پدرها نیست که خرمالو بخرند؟!

یلدا؛ زمانی برای دلخوشی یا فقط برای نمایش؟

این روزها شب یلدا را باید در اینستاگرام دنبال کنید. کافی است استوری‌های شب یلدا را بالا و پایین کنید تا حس کنید در کاخ‌های سلطنتی قدم می‌زنید! از انارهای دانه شده روی ظروف کریستال گرفته تا هندوانه‌های حکاکی‌شده که بیشتر به آثار هنری شباهت دارند تا یک میوه برای خوردن. انگار شب یلدا یک چالش جهانی است: «هر کس سفره‌اش قشنگ‌تر و لاکچری‌تر باشد، برنده است!» اگر به دقت به مردم در شب یلدا نگاه کنیم، متوجه می‌شویم که حتی در شب طولانی سال، تنها چیزی که بیشتر از هندوانه و آجیل جلب توجه می‌کند، صفحه نمایش گوشی‌های موبایل است. سفره‌های یلدای امروزی دیگر تنها برای خوردن و گپ زدن نیستند، بلکه بیشتر برای عکاسی و پز دادن طراحی می‌شوند. حقیقت تلخ این است که شب یلدا کم‌کم دارد همان گرمی و صمیمیت قدیمی خود را از دست می‌دهد. آن شب‌هایی که همه در کنار هم، با یک ظرف انار ساده و یک سینی از هندوانه‌های خنک، دور کرسی می‌نشستند و از زندگی می‌گفتند. حالا اما خبری از آن دورهمی‌ها نیست؛ بعضی‌ها خجالت می‌کشند مهمانی ساده بگیرند و بعضی‌ها هم خودشان را درگیر «مسابقه لاکچری‌بازی» کرده‌اند. این روزها برای ما مهم است که هر چیزی در سفره‌ی یلدایمان یک سوژه برای گرفتن عکس‌های حرفه‌ای باشد؛ حتی اگر داخل خانه فقط چند نفر نشسته باشند و هیچ صدای گرم و صمیمی از گپ و گفت‌وگوها بلند نشود. حالا یلدا به یک فستیوال تبدیل شده، نه جشن خانوادگی، آن هم به لطف فشارهای فضای مجازی!

عروس و داماد؛ قربانیان تشریفات یلدایی

عروس و دامادها در شب یلدا، بیشتر از همه «زیر بارِ فشار یلدا» می‌روند. یلدا و مراسمات این چنینی برای شادی عروس و داماد و ایجاد خاطره شیرین برای آن‌ها است اما چند سالی با هزینه‌های عجیب غریب رو به رو شده است که کام نوعروسان و آقایان داماد را تلخ کرده است. در قدیم با یک طبق معمولی برای عروس یلدایی می‌بردند و آن روز را خاطره انگیز می‌کردند اما امروزه با خریدها و تزئینات بسیار همراه است. خریدهای آنچنانی برای عروس که هر سال سنگین‌تر و گران‌تر می‌شود. سبدهای یلدایی پر از آجیل، میوه، شیرینی و هدیه‌های خاص. کسی هم فکر نمی‌کند شاید این همه تشریفات، بیشتر از یک سنت قشنگ، به چشم‌وهم‌چشمی تبدیل شده باشد.

لباس قرمز یا لباس‌های هندوانه‌ای

شب یلدا دیگر گرم نیست، بلکه تبدیل به یک نمایش اجتماعی شده که در آن هر کسی باید خود را با رنگ‌های شاد و طرح‌های هندوانه‌ای نمایش دهد. دیگر کسی به پیوند عاطفی یا لذت بردن از کنار هم بودن فکر نمی‌کند، مهم این است که سفره شما چطور به نظر می‌آید، عکس‌ها چطور به نمایش گذاشته می‌شوند و شما چطور می‌توانید در این شب سرد، گرم‌ترین استوری‌ها را بسازید. از قدیم گفته‌اند «هر چیزی به چشم می‌آید، در دل نیست»، اما امروزه در شب یلدا، «هر چیزی در دل است، به چشم می‌آید!»

اگر به شب یلدا نگاه کنیم، تنها چیزی که بیشتر از هندوانه و آجیل جلب توجه می‌کند، لباس‌های قرمز و هندوانه‌ای بچه‌ها است. حالا دیگر هندوانه فقط میوه‌ای برای خوردن نیست، بلکه تبدیل به یک اکسسوری ضروری برای پوشیدن شده! خانواده‌ها به جای اینکه شب یلدا را به گرد هم آمدن و صمیمیت بگذرانند، به دنبال پیدا کردن لباس‌های قرمز و طرح هندوانه‌ای برای کودکانشان هستند. همه می‌خواهند در این شب «خاص» همانند هندوانه‌های بزرگ، درخشان و متفاوت به نظر برسند! کودکان دیگر فرصت ندارند که مثل گذشته در کنار خانواده بازی کنند، چون درگیر این هستند که «جوراب هندوانه‌ای» به پا کنند تا استوری‌ مادرشان جذاب‌تر شود.

"آخ تو شب یلدای منی"؛ شاهکار جدید برای استوری!

حالا که سفره‌ی یلدایتان را با بهترین هندوانه‌ها و میوه‌ها تزئین کرده‌اید، نوبت به موسیقی می‌رسد! آهنگ‌های شب یلدا هم دیگر تغییر کرده‌اند. این روزها، "آخ تو شب یلدای منی" باید در هر استوری شنیده شود، حتی اگر هیچکس واقعاً به آن گوش نمی‌دهد. شب یلدا دیگر به یک رقابت تبدیل شده؛ نه رقابت برای بهترین سفره یا گرم‌ترین لحظات، بلکه رقابت برای گرفتن استوری‌های بیشتر و جذاب‌تر.

شبِ ترویج فرهنگ میهمانی‌ و پیوند باخویشان

در این شب خاص که باید در کنار خانواده بود و روابط عاطفی‌مان را محکم‌تر می‌کردیم، بیشتر به دنبال این هستیم که از این "فرصت طلایی" برای ثبت عکس‌های فشن در کنار یک سفره لاکچری استفاده کنیم. نه اینکه واقعا دل‌مان برای دیدن خویشاوندان تنگ شده باشد، بلکه بیشتر برای اینکه بگوییم: «ببینید، ما هم می‌تونیم خیلی شیک و مجلسی شب یلدا رو بگیریم!» خانواده‌ها به جای گفتگو و خاطره‌گویی، درگیر بهترین زاویه عکس و سلفی‌های گروهی می‌شوند. در این میان، کسی فکر نمی‌کند که شاید یلدا باید شبِ حرف‌های دل و نزدیکی باشد، نه شبِ رقابت برای به اشتراک گذاشتن سفره‌های پر از رنگ و لعاب. شاید اگر یلدا همانطور که در تقویم آمده بود، واقعا به ترویج فرهنگِ میهمانی و پیوند با خویشان می‌پرداخت، امروز این شب‌ها بیشتر از همیشه دلگرم‌کننده و واقعی بود. یادمان باشد که در شب یلدا هم مثل هر چیز دیگری، دست خودمان است که چطور این شب را بسازیم. آنجا که برخی از مردم هزینه‌های هنگفتی برای خرید هندوانه‌های بزرگ و زینت‌شده صرف می‌کنند، در دیگر نقاط، شاید پخت یک کیک پرتقالی خانگی، یا خرید چند تکه خوراکی ساده، خاطره‌ای بهتر و دلچسب‌تر ایجاد کند. شاید امسال بهتر باشد به جای این همه هزینه‌های اضافی و چشم‌وهم‌چشمی، یلدایمان را ساده بگیریم. یک شب دورهمی واقعی، بدون گوشی‌های روشن و استوری‌های تمام‌نشدنی. یلدا بهانه‌ای است برای نزدیک‌تر شدن به هم، نه رقابت برای بیشتر دیده‌شدن. پس بیایید سفره‌هایمان را از محبت، صمیمیت و خنده پر کنیم. شاید به‌جای هندوانه و آجیل، بتوانیم کمی حال خوب کنار هم خرج کنیم؛ چیزی که نه گران است و نه از مد می‌افتد. یلدا فرصتی است برای یادآوری چیزهایی که در این روزگار پرسرعت از دست داده‌ایم: محبت، سادگی و لحظه‌های ناب کنار عزیزانمان. شاید امسال، یلدا را از پشت شیشه‌های اینستاگرام بیرون بیاوریم و دوباره آن را به خانه‌هایمان برگردانیم تا دل‌هایمان با سرخی انار گرما یابد و کاممان با شیرینی خرمالو شیرین شود.