×

منوی اصلی

اخبار ویژه

امروز : سه شنبه 4 آبان 1400  .::.   برابر با : Tuesday 26 October 2021  .::.  اخبار منتشر شده : 16158 خبر
نگاهی اجمالی به نقش و جایگاه آذربایجان در عملیات هوایی اچ 3

سرهنگ ستاد اسد خبازی(فرمانده تیپ 121 نیروی زمینی ارتش)

دکتر سعید طرزمی( پژوهشگر ادبیات و تاریخ)

یادکرد مدافعان میهن و کسانی که در همۀ ادوار تاریخی به حفاظت از مرزهای تاریخی ایران پرداخته اند و این نگین بی مانند را از گزند اهریمن صفتان و ددمنشان مهاجم حفظ نموده اند، یکی از وظایف مهم پژوهشگران و نویسندگانی است که در زمینۀ تاریخ قلم می زنند.

با توجه به دگرگونی و پیشرفت شیوه های تهاجم در قرن چهاردهم شمسی، به طور طبیعی شیوه های دفاعی از مرزها نیز دگرگونی خاصی یافته و دفاع از مرزهای هوایی یکی از جدید ترین شیوه های دفاعی در جنگهای مدرن و امروزی است؛ از طرف دیگر کشاندن نبرد به مرزهای دشمن و خارج نمودن آن از مرزهای خودی یکی از مهم ترین تاکتیک ها و شیوه های جنگی از اعصار جنگ های کلاسیک تا امروز بوده است.

در سالهای دفاع مقدس و دفاع هشت ساله نیروهای ایرانی از مرزهای کشور در مقابل تهاجم ددمنشانۀ نیروهای حزب بعث عراق به کشور، نبردهای هوایی از جایگاه و تأثیرگذاری بالایی برخوردار بوده است؛ از سوی دیگر نیروهای ایرانی بخش های مهمی از نبرد را در خاک دشمن به انجام رساندند که البته لازم به ذکر است که در تمام این نبردها در خاک دشمن، اخلاق و کرامت انسانی و جلوگیری از هرگونه آسیب به نیروهای غیر نظامی، مد نظر فرماندهان و امیران نظامی بوده است و نیروهای ایرانی به گواهی تاریخ جنگ، هیچگاه از حدود رعایت اخلاق جنگی و انسانی پا فراتر ننهاده اند و همۀ نبردها و عملیات ها در محدودۀ میادین و موقعیت های نظامی و به پادگان های نظامی بوده است.

یکی از مهم ترین علمیات های جنگی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، عملیات موسوم به "اچ3" بوده است. از این عملیات به عنوان یکی از پیچیده‌ترین و همچنین بزرگترین عملیات‌های هوایی دنیا که به نام حملۀ فانتوم‌ها ثبت شده‌است، یاد می‌شود. طی این عملیات، فانتوم‌های نیروی هوایی ارتش ایران در تاریخ 15 فروردین ۱۳۶۰ پایگاه‌های هوایی اچ3 را در غربی‌ترین نقطۀ عراق، در مرز مشترک عراق و اردن بمباران کردند و آنها را منهدم ساختند. در این عملیات، به نیروهای ایرانی هیچ خسارتی وارد نشد؛ اما در مقابل بیش از ۴۸ هواپیمای عراقی که بیشتر آن‌ها بمب‌افکنهای روسی (میگ-۲۳، سوخو-۲۰، توپولف-۱۶، توپولف-۲۲)بودند از بین رفتند؛ از این رو، از این عملیات به عنوان یکی از موفق‌ترین عملیات‌های تاریخ جنگ‌های هوایی نام برده می‌شود.

با توجه به گستردگی و پیچیدگی عملیات پرداخت به این قضیه مجالی گسترده می طلبد؛ از این رو این مقاله صرفاً به نقش پایگاه ها و نیروهای آذربایجانی نقش آفرین در این عملیات به صورت اجمالی می پردازد.

یکی از طراحان اصلی عملیات اچ3، امیرسرتیپ خلبان شهید جواد فکوری بود. ایشان که خود متولد شهر تبریز هستند، در زمان انجام عملیات، فرماندهی نیروی هوایی ارتش بودند و نقش بارزی در طراحی و سازماندهی این عملیات  دارا بوده و خود شخصاً فرماندهی و نظارت بر انجام عملیات را به همراه طراح اصلی حمله، سرهنگ قاسم گلچین بر عهده داشتند. شهید فکوری معتقد بود که انجام موفق این عملیات می تواند برتری نیروی هوایی ایران را بر نیروی هوایی عراق تضمین نموده و آغازگر حملات دیگر و ادامۀ دهنده مسیر موفقیت نیروهای ایرانی در جنگ باشد.این نظریۀ شهید فکوری کاملاً به تحقق پیوست و عملیات اچ3 نیز مانند عملیات کمان 99 نقش بارزی در ادامۀ برتری هوایی ایران در طول دوران دفاع مقدس داشت.

بعد از انجام موفقیت آمیز این عملیات، خلبانان و طراحان اصلی عملیات به دیدار امام خمینی(ره) رفتند. در این جلسه سرلشکر فکوری به عنوان یکی از طراحان اصلی عملیات گزارش مبسوطی به محضر حضرت امام ارائه نمودند.

پایگاه هوایی تبریز نیز به عنوان پایگاه پشتیبانی کنندۀ این عملیات، یکی از مهم ترین پایگاه های نقش آفرین در این عملیات بود. در کنار ده فروند فانتوم مسلح که از پایگاه هوایی همدان برای انجام عملیات به پرواز درآمده بودند و دقایقی قبل از بمباران اچ3 توسط این فانتوم ها، سه فروند هواپیمای F-5 از پایگاه هوایی تبریز به پالایشگاه کرکوک حمله کردند تا ذهن دشمن را از عملیات اصلی گمراه نمایند.

از نظر مکانی نیز، سوخت گیری های هواپیماها در منطقۀ آذربایجان و بر فراز دریاچۀ ارومیه انجام شد. از آنجا که در حالت معمول، هواپیماهای ایرانی برای بمباران این پایگاه می‌بایست از مرزهای شرق عراق وارد شده و پس از گذشتن از آسمان بغداد و بسیاری از شهرهای دیگر که تأسیسات پدافندی مؤثری داشتند به اچ ۳ می‌رسیدند و پس از انجام عملیات دوباره از همین مسیر بازمی‌گشتند، در تمام طول مسیر جدای از موشک‌های زمین به هوا و توپ‌های ضدهوایی، هواپیماهای رهگیر عراقی نیز وجود داشتند که در آن صورت، با توجه به برتری عددی آن‌ها نسبت به هواپیماهای مهاجم ایرانی بدون شک ادامهٔ عملیات برای هواپیماهای ایرانی غیرممکن می‌ شد؛ لذا قرار بر این شد که مسیری طولانی‌تر ولی با ریسک کمتر که از نوار مرزی شمال و غرب عراق می‌گذشت برای حمله انتخاب شود و به همین علت ارتفاعات هوایی دریاچۀ ارومیه به عنوان منطقۀ سوخت گیری هواپیماها انتخاب شد.

اکنون چهل سال پس از انجام عملیات غرور آفرین و پرافتخار حمله به پایگاه الولید عراق موسوم به اچ3، بار دیگر یاد و خاطرۀ همۀ قهرمانان و دلاوران خلبان حاضر در این نمایش شکوه ملی را گرامی می داریم و برای شهدای جاودانۀ نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران درود می فرستیم؛ قهرمانانی که در طول دوران دفاع مقدس، جان برکف و مقتدر امنیت مرزهای هوایی ایران را تضمین نمودند.

به پاس هر وجب خاکی از این ملک                  چه بسیار است آن سرها که رفته

ز مستی بر سر هر قطعه زین خاک                   خدا داند چه افسر ها که رفته

 منابع

  • کتاب " حملۀ هوایی به الولید" نوشتۀ امیر سرتیپ خلبان احمد مهرنیا
  • گزارش های مستند صدا و سیما در مورد عملیات اچ 3

توضیح عکس: سرلشکر فکوری را در حال گفتگو با صدا و سیما بعد از انجام موفقیت آمیزعملیات 

 

برچسب ها :

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.