نگارنده: احمد ذاکری*

     مسجد، این خانه‌های خدا بر زمین، از دیرباز تاکنون کانونی برای تجمع مؤمنان، عبادت پروردگار و نیز پایگاهی برای حرکت‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه اسلامی بوده است. نامگذاری روزی به عنوان «روز جهانی مسجد» در تقویم جهانی، تنها یک یادبود نمادین نیست، بلکه فرصتی است برای بازخوانی نقش بی‌بدیل مساجد در حیات فردی و اجتماعی مسلمانان و یادآوری رسالت خطیری که این مکان‌های مقدس در جهان پرآشوب امروز بر عهده دارند. امسال این روز با شعار «مسجد؛ محور وحدت، سنگر مقاومت» گرامی داشته می‌شود، شعاری که به درستی دو رکن اصلی هویت مسجد را نشان می‌دهد: کانونی برای ایجاد همبستگی و وحدت میان امت اسلامی، و جایگاه آن به عنوان دژی استوار در برابر تهاجمات فرهنگی و سیاسی دشمنان.

نخستین و برجسته‌ترین کارکرد مسجد، بعد عبادی آن است. مسجد جایگاهی است برای نیایش، راز و نیاز و تقرب به خداوند. این بعد، روح و جان مسجد است و بدون آن، دیگر ابعاد رنگ می‌بازند. اما اسلام ناب محمدی (ص)، مسجد را تنها به عنوان یک عبادتگاه منزوی نمی‌شناسد. تاریخ صدر اسلام گواه است که مسجد النبی، علاوه بر محل عبادت، مرکز تصمیم‌گیری‌های مهم سیاسی، پایگاه آموزش معارف دینی، دادگاه رسیدگی به امور قضایی، پناهگاه نیازمندان و حتی مقرّ فرماندهی جنگ‌ها بوده است. این جامعیت نگاه اسلام به مسجد، آن را از سایر معابد متمایز می‌سازد. مسجد در دیدگاه اسلامی، خانه خدا و قلب تپنده جامعه اسلامی است که باید در تمام شئون زندگی مؤثر باشد.

شعار امسال «محور وحدت» را برای مسجد برمی‌شمارد. مسجد با درنوردیدن مرزهای قومی، نژادی، زبانی و طبقاتی، همه مؤمنان را زیر یک سقف و در یک صف، گردهم می‌آورد. در نماز جماعت، ثروتمند و فقیر، سیاه و سفید، عرب و عجم، همگی در کنار یکدیگر و با یک امام، به پرستش خدای یگانه می‌پردازند. این نماد وحدت، قدرتمندترین پیام برای امتی است که دشمنان همواره در پی تفرقه‌افکنی در آن هستند. مسجد می‌تواند با کانونی‌کردن این وحدت ظاهری، به ایجاد همدلی و همکاری در عرصه‌های گسترده‌تر اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بینجامد و امت اسلامی را به مثابه پیکری واحد در برابر چالش‌ها مقاوم سازد.

قسمت دوم شعار، مسجد را «سنگر مقاومت» می‌خواند. در دنیایی که استکبار جهانی و صهیونیسم با بهره‌گیری از تمامی ابزارهای رسانه‌ای، فرهنگی و سیاسی، به جنگ با اعتقادات و ارزش‌های اسلامی رفته‌اند، مساجد به عنوان سنگرهای دفاع از هویت دینی و ارزش‌های انقلابی عمل می‌کنند. مقاومتی که از مسجد آغاز می‌شود، تنها مقاومت نظامی نیست، بلکه پیش و بیش از آن، مقاومت فرهنگی است. مسجد با تربیت انسان‌های باایمان، بصیر و انقلابی، خط مقدم مقابله با جنگ نرم دشمن است. تاریخ انقلاب اسلامی ایران، گواه روشنی بر این مدعاست که چگونه مساجد به کانون تجمع و سازماندهی مردم برای مبارزه با طاغوت تبدیل شدند و چگونه پس از انقلاب نیز به پایگاهی برای حفظ دستاوردهای انقلاب و تربیت نیروهای وفادار به نظام اسلامی، از جمله هزاران شهید گلگون‌کفن، بدل گشتند. آتش زدن عمدی مسجدالاقصی توسط صهیونیست‌ها نیز نشان‌دهنده ترس عمیق دشمن از نقش محوری مسجد در بیداری و مقاومت امت اسلامی است.

امروز مساجد ما در ایران اسلامی، با برخورداری از حضور روحانیون متعهد و امامان جماعت آگاه و انقلابی، می‌توانند با تقویت محتوای فرهنگی برنامه‌های خود، به ویژه برای نسل جوان، فضایی جذاب و معنوی ایجاد کنند. تشکیل حلقه‌های معرفتی، پاسخگویی به شبهات فکری، تبیین مسائل روز جامعه و جهان اسلام با رویکردی دینی و انقلابی، و تقویت روحیه اخوت و همدلی میان نمازگزاران، از جمله کارکردهای ضروری مسجد در عصر حاضر است. مسجد باید بتواند برای جوانی که در معرض هجوم گسترده فرهنگ مبتذل غربی است، پناهگاهی امن و محیطی پاک باشد تا هم نیازهای معنوی خود را تأمین کند و هم برای حضور فعال و اثرگذار در جامعه اسلامی آماده شود.

در پایان باید تأکید کرد که حفظ، احیا و آبادانی مساجد، تنها وظیفه نهادهای حکومتی نیست، بلکه مسئولیتی همگانی است. همه آحاد ملت، به ویژه متولیان و امامان جماعت مساجد، باید بیش از پیش برای تحقق نقش کامل مسجد به عنوان «محور وحدت و سنگر مقاومت» بکوشند. باید مساجد را از حالت یک بنای صرفاً عبادی خارج کرد و به کانونی فعال، پویا و اثرگذار در تمام عرصه‌های زندگی فردی و اجتماعی بدل ساخت. تا با استعانت از خداوند و به برکت توجه به این سنگرهای نورانی، شاهد تحقق تمدن نوین اسلامی و عزت روزافزون امت اسلامی در برابر تمامی توطئه‌های دشمنان باشیم،

ان‌شاءالله

* مدیر مرکز رسیدگی به امور مساجد آذربایجان شرقی