همنوا | صبا مهدوی

 نخستین پیوند کبد ایران، سال ۱۳۷۲ در بیمارستان نمازی شیراز انجام شد. بعد از آن، با توسعه مراکز پیوند و آموزش جراحان متخصص این امر، مراکز پیوند کبد در کشور گسترش یافت، به طوری که در حال حاضر سالانه حدود 1 هزار پیوند کبد در مراکز مختلف کشور انجام می شود.

با این حال، شاخص اهدای عضو در آذربایجان‌شرقی پایین است. تبریز دیرتر از بسیاری از کلان‌شهرها، پیوند عضو را آغاز کرد. سال 89 بود که  اولین پیوند کبد در تبریز با موفقیت انجام شد. امری که متاسفانه استمرار نداشت. کمبود زیرساخت‌‌های لازم و کادر درمان متخصص، باعث شد عمل پیوند در تبریز تا سال 1397 با وقفه مواجه شود. در مهرماه این سال، برای اولین بار، پیوند قلب و کبد در تبریز انجام شد. از آن سال به بعد، پیوند عضو در تبریز، هر چند با سرعت و کمیت پایین، ادامه داشته‌است.

سال 1401 برای اولین بار پیوند پانکراس و پیوندهای چند عضوی در تبریز انجام شد. در یکی از این پیوندها، فرد اهداکننده، زنده بود و این، نشانه خوبی در ارتقای دانش پیوند به شمار می‌رفت و از نظر تکنیکی جزء پیچیده‌ترین عمل‌های جراحی محسوب می‌شد.

مهرماه سال گذشته، مسئول واحد فراهم آوری اعضای بیمارستان امام رضا(ع) تبریز، از اهدای عضو دو بیمار مرگ مغزی با رضایت خانواده ایثارگرشان خبر داد که منجر به نجات جان ۲ بیمار شد. مرحومه رقیه اصل زینی اسفهلان و مرحومه مینا آدی‌بگ که دچار مرگ مغزی شده بودند با رضایت خانواده سخاوتمند خود ناجی جان دو بیمار شدند. ۲ عضو کبد اهداکنندگان به بانویی ساکن شبستر و آقایی ساکن سلماس در این مرکز پیوند زده شد.

با ادامه روند پیوندها، تا پایان سال 1402 بیش از ۱۰۰ پیوند کبد با موفقیت در بیمارستان امام رضا(ع) تبریز به ثبت رسید.

نخستین پیوند عضو امسال، در فروردین ماه رقم خود و طی آن، مرحوم احمد پورلطیف، ۵۱ ساله و اهل باسمنج که بر اثر خونریزی مغزی دچار مرگ مغزی شده بود، با رضایت خانواده نیک‌اندیش خود، زندگی را به بیماری دیگر هدیه کرد. پس از تأیید مرگ مغزی توسط متخصصان معتمد وزارت بهداشت، کبد این بیمار به مردی ۵۶ ساله از اهالی میانه اهدا شد و در بیمارستان امام رضا(ع) تبریز تحت عمل پیوند قرار گرفت. بعد از آن، سه عمل پیوند نیز در آذربایجان‌شرقی انجام شد.

پنجمین اهدای عضو و اولین پیوند قلب سال جاری در استان آذربایجان شرقی، 11 اردیبهشت به ثبت رسید. با اعلام رضایت خانواده «سامان چرتاب» جوان ۲۱ ساله اهل تبریز که به دلیل عارضه ناشی از مسمومیت در بیمارستان شهید محلاتی بستری بود، به چهار انسان دیگر زندگی دوباره بخشید.

قلب سامان به یک بانوی ۵۳ ساله جان دوباره بخشید، کبدش به بانویی ۳۲ ساله از خوی، یکی از کلیه‌ها به زنی ۵۲ ساله از تبریز و کلیه دیگر به مردی ۵۶ ساله از بخش مهربان شهرستان سراب پیوند زده شد.

علی‌رغم آماری که بخشی از آن مرور شد، شاخص اهدای عضو در آذربایجان‌شرقی، در قیاس با استان‌هایی نظیر اصفهان، شیراز و خراسان، بسیار پایین است.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد نگرش انسان به زندگی، مرگ و حیات پس از زندگی، نقش بسزا در ارتقای شاخص‌های اهدای عضو دارد. متاسفانه به رغم تحولات علمی و فرهنگی بسیار، به نظر می‌رسد تبریز از این منظر، همچنان در دوره گذر از جامعه سنتی است و با این مفاهیم تا حدودی غریب است.

آمارها نشان می‌دهد که کشورهای اسپانیا و آمریکا در سال ۲۰۲۰، به طور مشترک در صدر کشورهایی با بیشترین میزان اهدای عضو قرار گرفته‌اند. در این کشورها، از هر یک میلیون نفر که جان خود را از دست می‌دهند، اعضای بدن ۳۸ نفر اهدا می‌شود. ایران در رتبه‌بندی اهدای عضو، رتبه‌ی اول آسیا و رتبه ۳۱ جهان را در اختیار دارد.

فرهنگسازی عمومی به ویژه از منظر معنوی و مذهبی و همچنین تقویت زیرساخت‌های پزشکی و نیروی متخصص، نیاز مبرم برای ارتقای این شاخص است.

فرهنگ غنی اسلام و نگرش حیات پس از مرگ، می‌تواند مهم‌ترین محرک معنوی برای اهدای عضو باشد. روحانیون و افراد مذهبی در هر چارچوبی که دارای تریبون مذهبی و تبلیغی هستند، می‌توانند با ذکر فضیلت‌ اهدای عضو و نجات زندگی افراد جامعه، نقش اثرگذار در ارتقای این شاخص‌ها ایفا کنند.

به ندرت اتفاق افتاده، رسانه‌های جمعی، از جمله تلویزیون و سینما، موضوع مهم اهدای عضو را از منظر داستان‌های قوی و تاثیرگذار بررسی کنند. شاید همکاری دو نهاد پزشکی و هنری، بتواند خلا این بخش را با خلق درام‌های جذاب، جبران کند.

در کنار زیرساخت‌های فرهنگی، توسعه تجیزات و زیرساخت‌های فنی و پرورش نیروی کارآمد پزشکی، نیز باید مد نظر باشد. بهره‌گیری از تجربه و دانش پزشکی شهرهایی نظیر شیراز و تهران، و اعزام پزشکان متخصص به دوره‌های تخصصی، می‌تواند اهداکنندگان و عضوگیران را با اطمینان بیشتری به سوی این اقدام انسان‌ساز پیش ببرد.