سه شنبه ۲۴ام مهر ۱۳۹۷ , Tuesday 16th October 2018

مهر ۲ام, ۱۳۹۷

کد خبر : 178826

معماری ما رو به انقراض است

بیگانه‌پرستی، دلگیرم می‌کند! نمای رومی اصلاً مال ما نیست. ما از ریشه‌های خود فاصله گرفته‌ایم و نماهای خارجی را کلاس خانه خود می‌دانیم.

به گزارش همنوا به نقل از سرخاب «استاد محمد مولی‌زاده» را می‌‌توان در زمره آخرین نسل از معماران سنتی‌کار تبریز دانست.

مولی‌زاده، از شاگردان مرحوم استاد حسن نمکی‌نسب، معمار فقید تبریزی است و ۲۴ سال از عمر خود را به مرمت و بازآفرینی ابنیه تاریخی پرداخته است.

 این هنرمند، برگزیده همایش ملی «آجر در هنر و معماری ایران» است و  در مرمت ارک، مسجد کبود، فازهای مختلف بازار تاریخی، حمام نوبر، حمام خان، بقعه سیدحمزه و کاروان‌سرای مرند، نقش مستقیم داشته‌است.

استاد مولی‌زاده دل پُردردی از معماری این روزهای تبریز دارد. با او در گوشه‌ای از مسجد کبود، هم‌سخن شدیم.

  استاد مولی‌زاده، چطور وارد معماری سنتی شدید؟

 متاسفانه من پدرم را خیلی زود از دست دادم. همین باعث شد نتوانم زیاد درس بخوانم. بعد از چند کلاس ابتدایی، وقتی ۱۱ سال بیشتر نداشتم، کار فرش را شروع کردم.

سال ۷۰ بود که رفتم سربازی. وقتی برگشتم، دیگر دستم به قالی رفت. گره‌های فرش، مثل مورچه‌ روی اعصابم راه می‌رفتند! به واسطه برادرم، با مرحوم استاد نمکی‌نسب که از معماران شاخص میراث فرهنگی آذربایجان‌شرقی بودند، آشنا شدم.

برای کار اول، گچ‌کاری و برجسته‌کاری مرمت بقعه سیدابراهیم در میدان کاه را شروع کردیم، همین‌جا بود که جرقه‌‌ و ذوق معماری در من زده شد و بعد از آن، مرمت در بخش‌های مختلف ارک، حمام نوبر، مسجد کبود، بقعه و مسجد سیدحمزه و …

*راز و رمز مرمت و معماری را به سختی به دست آوردم

 با وجود تحصیلات کم، چطور با ظرافت‌های معماری که پر از محاسبات هندسی است، آشنا شدید؟

 زاویه‌ها، اسلیمی‌ها، قوس‌ها و مقرنس‌های معماری، دگرگونم می‌کرد. آن‌قدر شیفته این آجزها می‌شدم که طرح‌ها و سبک‌های معماری در ذهنم جا می‌افتاد.

تصمیم گرفتم در کنار کار عملی، سواد معماری‌ام را هم بیشتر کنم. رفتم به یکی از کتاب‌فروشی‌های چهارراه شریعتی و کتابی خواستم.کتابفروش هم «اجزای ساختمان» حسین زمرشیدی را پیشنهاد داد.

زمرشیدی، چهره ماندگار معماری است و چند سال پیش در همایشی ایشان را دیدم‌، حالا مجموعه‌ای از مهم‌ترین تالیفات معماری را در کتابخانه‌ام دارم. راز و رمز مرمت و معماری را به سختی به دست آوردم. به علاوه، رمان‌های شگفت‌انگیز ژول‌ورن را از جوانی دوست داشتم. همین رمان‌ها تخیلم را به شدت تقویت کرد.

*ترک‌ها همیشه سازه‌های بلند را دوست دارند

 مهم‌ترین شاخصی که برای معماری تاریخی تبریز و آذربایجان می‌توانید توصیف کنید، چیست؟

  ترک‌ها همیشه سازه‌های بلند را دوست دارند. مسجد کبود، بارزترین این بناهاست که در سبک آذری بنا شده‌است.


*روح مسجد کبود، سیری‌ناپذیر است

 مسجد کبود را می‌توان مهم‌ترین فعالیت مرمتی شما دانست. این مسجد چه تفاوت عمده‌ای با سایر بناها دارد؟ 

  البته به‌جاست که یاد کنیم از معمار بزرگ معاصر، مرحوم «استادرضامعماران بنام» که قافله‌سالار معماری تبریز بوده‌اند و سال۵۲ پوشش سقف آرامگاه و گنبد اصلی مسجد را سامان دادند.

نقش ما در این مسجد، مربوط به مرمت در بخش تزئینات داخلی و مرمت رواق‌ها بوده‌ است، زائده‌ها، طلاکاری‌ها و ریزکاری‌های این مسجد، حیرت‌آور است.

معماران گذشته که این مسجد را ساخته‌اند، فرشته بوده‌اند! به خاطر دارم که در موقع مرمت حتی موقع نهار و استراحت نیم‌روز که دست از کار می‌کشیدم، چشمم همچنان دنبال خط و خطوط مسجد بود.

روح مسجد کبود، سیری‌ناپذیر است. باور کنید من خدا را در این مسجد شناخته‌ام! کار روی این مسجد را از سال ۷۴ شروع کردیم. بالای محراب کلاً ریخته بود.

برخی دریچه‌ها در مرمت‌های قدیمی،گرفته شده‌ بود. بعضی از زوائد که آسیب دیده بود، سست و خطرساز بودند. روی وجب‌به‌وجب این مسجد کار کردیم.

 *تصویرسازی سه‌ بعدی

  طراحی داخلی و نماکاری ساختمان‌های تازه‌احداث، از دیگر کارهایی است که نام شما را بیشتر از بسیاری از مهندسان معمار بر زبان انداخته است. در مورد این بخش از کارتان توضیح بدهید.

  با سبک‌های معماری، به خوبی آشنایی دارم. وقتی کسی، کاری از ما می‌خواهد، همین که کمی توضیح دهد، فوری می‌توانم ذهنش را بخوانم.

طرح‌هایی را نشانش می‌دهم و با اطلاعاتی که می‌دهد، می‌توانم خواسته او را دقیقاً تشخیص دهم. می‌توانم به صورت سه‌بُعدی تصور کنم که از بین سبک‌های معماری، کدام دوره تاریخی را مدنظر دارد. در هر پنج سبک، تجربه و اِشراف دارم و می‌توانم خشت‌به‌خشت هر یک را تشخیص دهم.

*بیگانه‌پرستی، دلگیرم می‌کند

 با این پیشینه تاریخی و سنتی، وقتی تخریب ابنیه تاریخی و  این همه نمای رومی و کامپوزیتی و شیشه‌ای در شهر می‌بینید، چه حالی دارید؟

  این بیگانه‌پرستی، دلگیرم می‌کند! نمای رومی اصلاً مال ما نیست. ما از ریشه‌های خود فاصله گرفته‌ایم و نماهای خارجی را کلاس خانه خود می‌دانیم.

خانه‌های تاریخی مثل پدر و مادر هر شهر هستند اما رها‌شان کرده‌ایم. در این شهر، خانه‌های شاهکاری را می‌شناسم که ۳۰ سال است متروکه‌‌اند و دارند می‌پوسند.

 اگر از خود شما بخواهند نمای رومی اجرا کنید، قبول می‌کنید؟ 

  بسیار پیش آمده. سعی می‌کنم، متقاعدشان کنم که دست از نماهای تجملاتی و سنگین غربی بردارند. تا جایی که بتوانم مقاومت می‌کنم.

سعی می‌کنم طرح‌های سنتی نشان‌شان دهم که ذوق‌شان را برانگیخته کنم. در هر حال، حتی اگر قانع نشوند، کار رومی نمی‌کنم.

* معماری ما در حال انقراض است

 هر یک از دوره‌های تاریخی، معماری خاص خود را دارند. به نظر شما، چرا ما در معماری ۴۰ سال گذشته، به یک سبک مستقل نرسیده‌ایم؟

  معماری ما در حال انقراض است. ورود افراد ناوارد و گوشه‌گیری افراد متخصص، به معماری ما لطمه زده‌است.

ادارات متولی، می‌خواهند از هم سبقت بگیرند و کسی دل برای معماری نمی‌سوزاند. نتیجه این منیّت‌ها و چشم‌ و هم‌چشمی‌ها، قربانی‌‌شدن میراث فرهنگی است.

تخلفاتی که در میراث فرهنگی کشور ما می‌شود، بسیار است و همین باعث شده، آثار تاریخی ما حال و روز خوبی نداشته باشند.

  تبریز شهر خانه‌های قاجاری بوده و روزگاری، معماری‌های باشکوه در جای‌جای این شهر، شُهره بوده‌اند. چه پیشنهادی برای برون‌رفت از وضعیت آشفته امروز دارید؟

  قاجارها معماری را به تکامل رساندند و متخصص این کار بودند. کاری کردند که پس از آن دوره نتوانیم الگوی فراگیر و محبوبی ارائه دهیم. اما امروز می‌توانیم با ترکیبی از فرم‌ها و سبک‌ها، زیباترین و خلاقانه‌ترین طرح‌ها را ایجاد کنیم.

مثلاً من در فرم کلی ساختمان مرکزی شهرداری تبریز، پنج قوس ورودی را از معماری ساسانی طاق کسری گرفته‌ام. نما، قاجاری است و برخی ستون‌ها نیز حالت مدرن به ساختمان داده‌است.

 همکاری‌تان با نهادهای دانشگاهی چطور است؟

  با دانشکده معماری همکاری‌هایی داشته‌ام اما این دوستان، نگاه‌شان به شدت تئوری‌ریزه است و با نگاه عمَله و بنا کار ما را می‌بینند.

ذات من است که تجربه‌‌ام را به اساتید و دانشجویان انتقال می‌دهم و ندانسته‌های خود را هم صادقانه می‌پرسم.

دانشجویی که فرش زیر پایش را برای آموختن می‌فروشد، با این سیستم دانشگاهی به جایی نمی‌رسد.

بسیار علاقه‌مند بودم که تجربه مرمت خود را در خدمت دانشجویان قرار دهم. انتظارم، داشتن یک کلاس هفتگی بود اما همکاری نکردند. با این حال، ارتباط مداومی با گروه‌های دانشجویی دارم.

* هیچ‌وقت نخواسته‌ام ارزش کارم را بفروشم

دستمزد یک معمار سنتی‌کار، با این همه تجربه ظریف‌کاری، چطور است؟

  در حد یک بَنای ساده! یعنی نگاهی که به کار می‌کنند، همین است. مستقل کار می‌کنم و بیمه‌ام را خودم می‌ریزم. خدا را هم شکر می‌کنم. هیچ‌وقت نخواسته‌ام ارزش کارم را بفروشم.

در این کار، کسی که با خیانت کار کند و عشق نداشته باشد، به جایی نمی‌رسد. بسیار پیش آمده که از من خواسته‌اند مثلاً داخل پایه یک بنای تاریخی، نخاله‌ مصالح جاسازی کنم، اما زیر بار نرفتم.

 

گفت و گو از فرشید باغشمال

برچسب‌ها, , ,



دیدگاهها (۰)



آخرین اخبار